به گزارش وطن شهر و به نقل از شهر، در سبد خرید هر خانواده بعضی کالاها جای ثابتی دارند. همان اقلامی که خریدشان را نمی‌توان به تعویق انداخت و تغییر قیمتشان مستقیم در هزینه‌های روزمره دیده می‌شود. برای همین، وقتی بازار با نوسان قیمت روبه‌روست، فقط میزان افزایش قیمت اهمیت ندارد. اطمینان از اینکه بتوان این کالاها را با قیمت مشخص و در دسترس تهیه کرد هم به بخشی از دغدغه خریدهای خانوار تبدیل می‌شود.
حالا مدیریت شهری تهران تلاش کرده بخشی از این دغدغه را با یک برنامه مشخص پاسخ دهد؛ برنامه‌ای که نخستین گام آن با «تورم صفر» و تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی آغاز شده است.
از سه‌شنبه هفته گذشته، وقتی نخستین کالاهای مشمول «تورم صفر» روی قفسه میادین میوه و تره‌بار قرار گرفتند، یک عدد بیش از همه مورد توجه بود: قیمت.
قرار بود ۱۲ قلم کالای اساسی نه برای یک روز و نه برای یک هفته بلکه تا پایان فروردین‌ماه ۱۴۰۶ با قیمت تعیین‌شده عرضه شوند حتی اگر در این فاصله بازار با افزایش قیمت مواجه شود.
حالا یک هفته از آغاز اجرای طرح گذشته و از روز گذشته شنبه ۱۲ مهرماه فروشگاه‌های شهروند نیز به شبکه عرضه کالاهای مشمول «تورم صفر» اضافه شده‌اند تا مسیر دسترسی شهروندان به این سبد گسترده‌تر شود.
این طرح، نخستین محور «طرح جامع معیشتی مدیریت شهری تهران» است. برنامه‌ای که شهرداری تهران برای حمایت از قدرت خرید خانوار طراحی کرده و چهار محور آن بر تثبیت قیمت کالاهای اساسی، کاهش هزینه خرید، حذف واسطه‌ها و توسعه عرضه مستقیم کالا استوار است.
در نخستین گام، ۱۲ قلم کالای اساسی وارد این طرح شده‌اند. برنج، گوشت، حبوبات، ماکارونی، سویا، خرما، شکر و روغن بخشی از این سبد را تشکیل می‌دهند. قیمت روغن و شکر در نرخ مصوب فعلی تثبیت شده و سایر کالاهای مشمول نیز بین پنج تا ۵۰ درصد پایین‌تر از قیمت بازار عرضه می‌شوند.
اما اهمیت طرح فقط در عدد درج‌شده روی برچسب قیمت نیست. مسئله اصلی این است که این قیمت چگونه قرار است در طول شش ماه ثابت بماند، آن هم در بازاری که هزینه تأمین کالا، حمل‌ونقل و نهاده‌های تولید می‌تواند تغییر کند.
قیمت ثابت با تأمین از پیش طراحی‌شده
پاسخ مدیریت شهری به این پرسش پیش از رسیدن کالا به قفسه فروشگاه آغاز شده است.
بخش قابل توجهی از کالاهای مورد نیاز طرح از مسیرهای تأمین از پیش تعریف‌شده خریداری شده و فرآیند انتقال و ذخیره‌سازی آنها در انبارهای مدیریت شهری انجام شده است. بخشی از کالاها نیز همچنان در حال ورود به چرخه تأمین هستند.
مرتضی شجاعی، مدیر روابط عمومی معاونت مالی و اقتصادی شهری شهرداری تهران، درباره این سازوکار می‌گوید: برای اجرای طرح فرآیند تأمین کالا از پیش برنامه‌ریزی شده و بخش قابل توجهی از اقلام مورد نیاز در انبارهای مجموعه‌های مدیریت شهری ذخیره‌سازی شده است. هدف این است که نوسانات مقطعی بازار بر استمرار عرضه و قیمت کالاهای مشمول طرح اثر نگذارد.
به این ترتیب، «تورم صفر» قرار نیست صرفاً با اعلام یک قیمت ثابت اجرا شود. پشت این قیمت، سازوکاری از خرید، ذخیره‌سازی و توزیع قرار گرفته است تا کالا در طول دوره اجرای طرح در دسترس باشد.
شبکه توزیع نیز از ابتدا گسترده طراحی شده است. عرضه از ۱۰۸ میدان میوه و تره‌بار آغاز شده و از روز گذشته ۱۸ فروشگاه شهروند نیز به این شبکه پیوسته‌اند. در ادامه، تعداد مراکز عرضه میادین نیز قرار است افزایش پیدا کند و در آبان‌ماه به بیش از ۲۰۰ میدان برسد.
چرا شهرداری وارد زنجیره تأمین شد؟
بخش مهم دیگری از طرح به نقطه‌ای قبل از فروش کالا بازمی‌گردد، جایی که کالا از تولیدکننده به شبکه توزیع می‌رسد.
شهرداری تهران در این طرح تلاش کرده از ظرفیت‌هایی که در اختیار دارد برای کوتاه‌تر کردن این مسیر استفاده کند. ارتباط مستقیم با تولیدکنندگان، ظرفیت سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های شهروند و منابع سرمایه در گردش این مجموعه‌ها اجزای این زنجیره هستند.
شجاعی می‌گوید: یکی از ظرفیت‌های اصلی مدیریت شهری در این طرح، ارتباط مستقیم با تأمین‌کنندگان و تولیدکنندگان و همچنین شبکه گسترده میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های شهروند است. با استفاده از خرید مستقیم و قراردادی و کاهش هزینه‌های واسطه‌گری تلاش شده است کالا با قیمت مناسب‌تری در اختیار مصرف‌کننده قرار گیرد.
این رویکرد ادامه تجربه‌ای است که در میادین میوه و تره‌بار وجود داشته است. بر اساس اطلاعات اعلام‌شده از سوی مدیریت شهری، کالاهای عرضه‌شده در این مراکز در شرایط معمول نیز به‌طور میانگین ۲۵ تا ۳۰ درصد پایین‌تر از قیمت بازار عرضه می‌شوند و در طرح جدید، خرید قراردادی و مستقیم از تولیدکنندگان برای کاهش بیشتر هزینه‌های زنجیره تأمین دنبال می‌شود. در فروشگاه‌های شهروند نیز این مدل برای برخی کالاها در حال توسعه است.
وقتی قیمت پایین‌تر می‌شود، سهمیه هم معنا پیدا می‌کند
تفاوت قیمت با بازار، یک پیامد طبیعی دیگر هم دارد: افزایش تقاضا.
اگر کالایی با قیمت پایین‌تر از بازار عرضه شود بدون مدیریت تقاضا این احتمال وجود دارد که بخشی از کالا به جای مصرف خانوار به خریدهای مازاد و واسطه‌ای اختصاص پیدا کند. به همین دلیل، در «تورم صفر» میزان خرید کالاهای مشمول برای هر خانوار تعریف شده است.
سهم هر فرد در ماه شامل دو کیلوگرم برنج، نیم کیلوگرم گوشت و ۴۰۰ گرم روغن است. در بخش برنج، سه نوع محصول و در بخش گوشت، گوشت گوسفندی و گوساله برای انتخاب خانوارها در نظر گرفته شده است.
این سهم را می‌توان به‌صورت ماهانه یا دوماهه استفاده کرد و میزان خرید خانوار نیز از طریق سامانه شهرزاد قابل مدیریت و رصد است.
شجاعی درباره منطق این محدودیت توضیح می‌دهد: سهم هر خانوار بر اساس تعداد اعضای آن تعیین شده است تا دسترسی به کالاهای مشمول طرح برای تعداد بیشتری از خانوارها فراهم شود. زیرساخت‌های سامانه‌ای نیز به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که امکان خرید بیش از سهم تعیین‌شده وجود نداشته باشد.
بنابراین در این طرح هم‌زمان دو موضوع دنبال می‌شود. از یک سو قیمت کالا برای شش ماه تثبیت می‌شود و از سوی دیگر سازوکاری برای توزیع سهمیه و جلوگیری از خرید غیرمتعارف وجود دارد.
سامانه شهرزاد حلقه اتصال خرید حضوری و غیرحضوری
شبکه فیزیکی عرضه تنها مسیر استفاده از طرح نیست.
شهروندان می‌توانند از طریق سوپراپلیکیشن شهرزاد نیز به سبد «تورم صفر» دسترسی پیدا کنند، سفارش خود را ثبت کنند و کالا را درب منزل تحویل بگیرند.
این بخش از طرح علاوه بر تسهیل دسترسی، نقش دیگری نیز دارد؛ مدیریت تقاضا و ثبت اطلاعات خرید. میزان سهم خانوار و میزان استفاده از آن در بستر سامانه قابل رصد است و به این ترتیب، اجرای طرح صرفاً به مراجعه شهروند به یک میدان یا فروشگاه محدود نمی‌شود.
شجاعی می‌گوید: پیش‌بینی امکان خرید از طریق شهرزاد با هدف تسهیل دسترسی شهروندان و همچنین توزیع مناسب تقاضا انجام شده است. شهروندان می‌توانند بدون مراجعه حضوری در چارچوب سهم تعیین‌شده کالاهای مورد نیاز خود را سفارش دهند.
این سازوکار همچنین قرار است از شکل‌گیری صف‌های طولانی در مراکز عرضه جلوگیری کند. موضوعی که در صورت افزایش تقاضا برای کالاهای ارزان‌تر، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تمرکز بیشتر بر مناطق جنوبی تهران
شبکه عرضه «تورم صفر» برای کل شهر تهران طراحی شده است اما در توسعه آن توجه ویژه‌ای به مناطق جنوبی و اقشار آسیب‌پذیر وجود دارد.
هدف مدیریت شهری این است که دسترسی خانوارهایی که سهم بیشتری از هزینه‌های زندگی خود را صرف کالاهای اساسی می‌کنند به این سبد تسهیل شود.
شجاعی در این‌باره می‌گوید: در توسعه شبکه عرضه، توجه ویژه‌ای به مناطق جنوبی شهر و اقشار آسیب‌پذیر شده است. هدف ایجاد یک شبکه حمایتی برای دسترسی مناسب‌تر این گروه‌ها به کالاهای اساسی است البته استفاده از این ظرفیت برای شهروندان سایر مناطق نیز امکان‌پذیر خواهد بود.
سه قلم دیگر در راه است
«تورم صفر» با ۱۲ قلم آغاز شده اما این فهرست قرار نیست ثابت بماند.
بر اساس برنامه اعلام‌شده در آبان‌ماه سه قلم مرغ، رب و پنیر نیز به سبد اضافه می‌شوند و تعداد کالاهای مشمول به ۱۵ قلم خواهد رسید.
هم‌زمان، شبکه عرضه نیز توسعه پیدا می‌کند و تعداد میادین میوه و تره‌بار افزایش خواهد یافت. به این ترتیب هم سبد کالا و هم دامنه جغرافیایی دسترسی به طرح در حال گسترش است.
«تورم صفر» یک محور از یک طرح چهارمحوری است
آنچه اکنون در میادین و فروشگاه‌های شهروند دیده می‌شود تنها یک بخش از برنامه جامع معیشتی شهرداری تهران است.
در محور دوم از روز گذشته اجرای طرح کاهش ۵۰ درصدی سود بازرگانی بیش از ۱۸ هزار قلم کالا در فروشگاه‌های شهروند آغاز شده است. این بخش برخلاف «تورم صفر» برای عموم شهروندان اجرا می‌شود و محدودیت خرید یا سهمیه خانوار ندارد. در خریدهای آنلاین نیز ۵۰ درصد سود بازرگانی کالای خریداری‌شده به کیف پول شهروند بازگردانده می‌شود.
محور سوم، به حذف واسطه‌ها و توسعه خرید مستقیم و قراردادی از تولیدکنندگان اختصاص دارد. سیاستی که قرار است هزینه‌های زنجیره تأمین را کاهش دهد.
و در محور چهارم، مراکز عرضه مستقیم کالا در مناطق ۲، ۴، ۵، ۱۵، ۱۷، ۲۰ و ۲۲ ایجاد می‌شوند. این مراکز قرار است امکان عرضه مستقیم محصولات تولیدکنندگان سراسر کشور را فراهم کنند تا فاصله میان تولید و مصرف کوتاه‌تر شود.
تأمین مالی این طرح نیز از ظرفیت مدیریت شهری و همکاری نظام بانکی دنبال می‌شود و بانک شهر و بانک ملت در این زمینه مشارکت دارند.
شش ماه ثبات؛ از برچسب قیمت تا سبد خانوار
حالا یک هفته از آغاز «تورم صفر» گذشته و شبکه عرضه آن با اضافه شدن فروشگاه‌های شهروند، یک گام دیگر توسعه پیدا کرده است.
در یک سوی این طرح، قیمت ثابت شش‌ماهه قرار دارد و در سوی دیگر، شبکه‌ای از تأمین‌کنندگان، انبارها، میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های شهروند و سامانه شهرزاد قرار گرفته است. میان این دو نیز سازوکار سهمیه‌بندی خانوار، خرید مستقیم و کنترل زنجیره تأمین تعریف شده است.
به گفته شجاعی، تأمین کالا برای دوره اجرای طرح از قبل در دستور کار قرار گرفته و فرآیند تأمین به‌صورت مستمر ادامه دارد تا شهروندان در طول اجرای طرح با مشکل کمبود یا وقفه در عرضه مواجه نشوند.
آنچه این برنامه را از یک اقدام مقطعی متمایز می‌کند، تلاش برای شکل‌دادن به یک زنجیره منسجم از تولید تا مصرف است؛ زنجیره‌ای که در آن ظرفیت‌های مدیریت شهری، شبکه توزیع و زیرساخت‌های هوشمند در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا مسیر دسترسی شهروندان به کالاهای ضروری کوتاه‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر شود. اکنون این الگو وارد مرحله اجرا شده و میزان تحقق اهداف آن در ماه‌های پیش‌رو، در تجربه روزمره شهروندان و نحوه استمرار عرضه خود را نشان خواهد داد.
