به گزارش وطن شهر و به نقل از رکنا، اردشیر گراوند، پژوهشگر اجتماعی، در گفت‌وگو با خبرنگار ما درباره پرداخت ۴ میلیون تومان کمک تشویقی شهرداری تهران به ازای تولد هر فرزند، این سیاست را ناکافی دانست و تأکید کرد مسئله کاهش فرزندآوری با مشوق‌های نقدی حل نمی‌شود و نیازمند حمایت‌های ساختاری و بلندمدت است.
گراوند گفت: مسئله فرزندآوری آن‌قدر بنیادی و ریشه‌ای است که با اعداد و ارقام ریالی قابل حل نیست. تفاوتی ندارد این رقم ۴ میلیون تومان باشد، ۴۰ میلیون تومان یا حتی ۴۰۰ میلیون تومان؛ موضوع بسیار عمیق‌تر از آن است که با یک مشوق نقدی بتوان بر آن اثر گذاشت.
به گفته او، اگر روند ازدواج و فرزندآوری در یک کشور طی سال‌های متوالی دچار افت می‌شود، با یک مسئله ساختاری مواجه هستیم. در دوره‌های مختلف نیز منابع قابل توجهی برای تشویق ازدواج و فرزندآوری اختصاص یافته، اما نه میانگین سن ازدواج کاهش یافته و نه نرخ باروری افزایش معناداری داشته است.
وی افزود: به نظر می‌رسد برخی مسئولان نمی‌دانند امروز با ۴ میلیون تومان چه کاری می‌توان انجام داد. حتی هزینه‌های اولیه نگهداری از کودک نیز با چنین رقمی پوشش داده نمی‌شود. ورود یک کودک به خانواده، به‌ویژه در خانواده‌هایی که مادران تحصیل‌کرده و شاغل دارند، به معنای کاهش بخشی از درآمد و فرصت‌های شغلی مادر است و همین موضوع در تصمیم‌گیری خانواده‌ها نقش مهمی دارد.
نگرانی اصلی خانواده‌ها آینده فرزندان است
این پژوهشگر اجتماعی با بیان اینکه کمک‌های نقدی و کالایی نمی‌توانند عامل تعیین‌کننده در افزایش فرزندآوری باشند، گفت: مادران بیش از هر چیز نگران آینده فرزند خود هستند، نه فقط هزینه‌های امروز. اگر از زنان متأهل بدون فرزند درباره دلایل فرزنددار نشدن سؤال شود، بخش قابل توجهی از آن‌ها نگرانی نسبت به آینده فرزند را مطرح خواهند کرد.
او افزود: پرداخت یارانه، واگذاری زمین و سایر مشوق‌های مشابه بیشتر نقش مُسکن دارند. ممکن است بر گروه محدودی اثر بگذارند، اما راه‌حل اصلی مسئله نیستند. اگر این سیاست‌ها به تنهایی مؤثر بودند، امروز نرخ باروری کشور تا این اندازه کاهش پیدا نمی‌کرد.
تکرار سیاست‌های کم‌اثر گذشته
گراوند با اشاره به کاهش نرخ باروری در کشور گفت: نرخ جانشینی جمعیت زمانی حفظ می‌شود که هر زن به طور متوسط حدود دو فرزند داشته باشد، اما امروز میانگین فرزندآوری در کشور به این سطح نمی‌رسد. این موضوع نشان می‌دهد مجموعه سیاست‌های اجراشده تاکنون نتوانسته‌اند به هدف مورد نظر دست پیدا کنند و بنابراین باید درباره تکرار همان مسیرها پرسش کرد.
آیا فرزندآوری در حوزه وظایف شهرداری است؟
وی همچنین ورود شهرداری به این حوزه را محل بحث دانست و گفت: منابع مالی شهر تهران قرار است صرف موضوعی شود که اساساً در حیطه وظایف اصلی شهرداری نیست. شهرداری تهران همچنان با چالش‌هایی مانند حمل‌ونقل عمومی، ترافیک، آلودگی هوا، مدیریت پسماند و سایر خدمات شهری مواجه است و تا زمانی که این مسائل پابرجاست، ورود به موضوع فرزندآوری پرسش‌برانگیز خواهد بود.
تغییر سبک زندگی و نگاه نسل جدید
این پژوهشگر اجتماعی با اشاره به تحولات اجتماعی سال‌های اخیر گفت: حتی در صورت بهبود شرایط اقتصادی نیز مسئله فرزندآوری موضوعی بلندمدت است. نسل جدید نگرش متفاوتی نسبت به ازدواج و فرزندآوری دارد. افزایش سطح تحصیلات زنان، آگاهی بیشتر نسبت به حقوق فردی، گسترش فرصت‌های شغلی و تمایل به استقلال مالی، همگی بر تصمیم‌گیری درباره ازدواج و فرزندآوری اثر گذاشته‌اند.
او افزود: زنان امروز تحصیل‌کرده‌اند، نیاز به اشتغال دارند و نسبت به حقوق فردی و اجتماعی خود آگاه‌تر شده‌اند. سیاست‌گذار باید این واقعیت را بپذیرد و به زنان اطمینان دهد که در صورت انتخاب مادر شدن، بخشی از هزینه‌ها و تبعات آن از سوی نهادهای عمومی جبران خواهد شد.
مهدکودک رایگان؛ مشوقی مؤثرتر از پول نقد
گراوند مهم‌ترین دغدغه بسیاری از خانواده‌ها را نگهداری از کودک دانست و گفت: امروز بسیاری از خانواده‌ها برای تأمین هزینه‌های زندگی به درآمد هر دو نفر نیاز دارند. در چنین شرایطی، یکی از مهم‌ترین موانع فرزندآوری مسئله نگهداری از کودک است.
وی پیشنهاد کرد شهرداری به جای پرداخت کمک نقدی، منابع خود را صرف توسعه خدمات نگهداری از کودک کند. به گفته او، شهرداری می‌تواند با مهدکودک‌ها قرارداد ببندد و هزینه نگهداری فرزندان زنان شاغل را تقبل کند یا بخشی از این هزینه را برای سایر خانواده‌ها بپردازد.
او افزود: شهرداری تهران ظرفیت انجام چنین اقداماتی را دارد و حتی می‌تواند از امکانات و املاک در اختیار خود برای توسعه مراکز نگهداری کودک استفاده کند. همچنین امکان طراحی سرویس‌های ایمن رفت‌وآمد برای کودکان نیز وجود دارد.
حمایت پایدار به جای پرداخت مقطعی
این پژوهشگر اجتماعی تأکید کرد: ممکن است اجرای چنین طرح‌هایی هزینه بیشتری نسبت به پرداخت ۴ میلیون تومان داشته باشد، اما اثر آن به مراتب پایدارتر و قابل اندازه‌گیری‌تر خواهد بود.
وی گفت: اگر نهادی واقعاً قصد کمک به افزایش فرزندآوری را دارد، می‌تواند به خانواده‌ها اطمینان دهد که هزینه مهدکودک فرزندشان را پوشش می‌دهد. همچنین در ماه‌های نخست پس از تولد، نهادهای مسئول می‌توانند از درآمد مادر حمایت کنند و پس از آن نیز هزینه نگهداری کودک برای چند سال تضمین شود.
گراوند در پایان اظهار کرد: پرداخت یک مبلغ نقدی مقطعی نمی‌تواند انگیزه مؤثری برای فرزندآوری ایجاد کند. نمی‌گویم حمایت از مهدکودک‌ها به تنهایی همه مشکلات را حل می‌کند، اما بدون تردید اثر آن از پرداخت یک کمک نقدی محدود بیشتر است؛ زیرا بسیاری از خانواده‌ها دقیقاً در مسئله نگهداری از کودک با چالش جدی روبه‌رو هستند.
